Dünyanın En iyi Eğitim Sistemi | Finlandiya Eğitim Sistemi

okul-ogretmen-dunyada-en-iyi-egitim

finlandiya-singapur-egitim-modeli

2012 yılında dünyanın en iyi eğitim sistemi olarak görülen Finlandiya, 2018 yılında şampiyonluğunu Güney Kore’ye kaptırdı. Finlandiya’da çocukların çok küçük yaşta okula başlaması olumsuz olarak değerlendirilmiş bu da ülkenin eğitim sıralamasının gerilemesine sebep olmuştur. Bazılarına göre dünyanın en iyi eğitim sistemi hâlâ Finlandiya. Bu yazımızda da eğitimde Finlandiya modelini incelemek istedim. Finlandiya’da eğitim nasıl yapılıyor? İşte Finlandiya eğitim sistemi…

Finlandiya…

Bir zamanlar bataklıklar ülkesi olarak bilinirken şimdilerde Beyaz Zambaklar Ülkesi olarak anılan Avrupa Birliği’nin en kuzeydeki üyesi.

İskandinav ülkeleri içerisinde refah devleti seviyesine en son ulaşmasına rağmen kısa sürede aldığı mesafe ile bu ülkelerin hepsini geride bırakabilmiş bir başarı öyküsünün adı Finlandiya.

Öyle ki Birleşmiş Milletler teknoloji gelişme indeksinde ilk sırayı almış, 2003 yılında Dünya Ekonomi Forumu tarafından en rekabetçi ekonomi olarak sınıflandırılmış, bilgi ve iletişim sektöründe (Nokia bunun en büyük örneği) 3000 i bulan şirket sayısına sahip beş buçuk milyonluk az ama nitelikli insanlar ülkesi.

Bu yazımızda ülkemizde aslında pek de bilinmeyen (Beyaz Zambaklar Ülkesinde kitabını okuyan okurseverler hariç) bu şirin ülke Finlandiya’nın muhteşem öyküsünü eğitim-öğretim başarısının persfektifinden, ülkemiz eğitim-öğretim sistemiyle karşılaştırmalı olarak ele almaya ve dersler çıkarmaya çalışacağız.

Finlandiya Eğitim Sistemi –  “Dünyanın En İyi Eğitim Sistemi”

Finlandiya  toplumsal  kalkınmasının  temelleri  İskandinav  refah modeli  ile olgunlaşmış ve iyi  geliştirilmiş  eğitim  sistemi  üzerine  oturmuştur. Sadece  formel  eğitim  değil,  yaşam  boyu  öğrenim  anlayışının da  yaygınlaşması toplumun  yenilikçi  yaklaşımını  ve  üretim kapasitesini  olumlu  etkilemiştir. Finlandiya  AB’nin  en  kuzeyde bulunan  üyesi olarak,  kısa bir  sürede  geleneksel  ekonomik  yapıdan  bilgi  ekonomisine  dönüşümü gerçekleştirebilmiştir.  Bu  dönüşümde  eğitim  en  önemli rolü  oynamıştır.  Her öğrencinin  ücretsiz  ulaşabileceği  ülke  genelindeki  eğitim  sistemi,  birçok  ülkede yaygın  olan geleneksel  eğitim  stratejilerinden  farklılaşmaktadır. Geleneksel  test  tabanlı  sistemler  ve  yaygın  standartlar,  Fin  toplumunun  eğitim sisteminin  bir  parçası  olmamıştır.  Finlandiya  eğitim  sistemi,  eşitlik,  esneklik, yaratıcılık,  öğretmen  profesyonelliği  ve  karşılıklı  güven  üzerine  kurulmuş  istikrara dayalıdır. Finlandiya  1970’lerden  itibaren  eğitimde  istikrarlı  bir  gelişme  kaydetmiş  ve  bu ilerleme  tüm  bölgelerde  eşit  olmasının  yanında  bilgi  toplumunun  ihtiyaçlarını karşılayacak  özellikte  gerçekleşmiştir.

Finlandiya  refah  devleti olarak,  ücretsiz  olan  ve  insanlara  gelişimleri  için  eşit  fırsatları  sunan  yüksek  kaliteli eğitim  sistemi  ile  nüfusun  tüm  potansiyelini  diğer  ülkelerde  olduğundan  daha  fazla sisteme  entegre  edebilmektedir.  Özellikle  üniversite  sistemi  genç  neslin  %70’ini kapsamaktadır .  Bu  gençlerin  4’te  1’inden  fazlası  teknoloji  alanında  eğitim  alarak, Finlandiya  piyasasında  ihtiyaç  duyulan  insan  yeteneği  yetiştirilmekte  ve yeniliklerin  devamı  sağlanmaktadır.

Hal böyle olunca da başarı kaçınılmaz olmuştur. Bu başarıyı somut bir örnek çerçevesinde değerlendirme ve karşılaştırmamıza devam edelim.

PISA Sıralamaları

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü OECD’nin, Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı PISA aracılığıyla her üç yılda bir 15 yaş grubu öğrencilerin katılımıyla yaptığı bir tarama araştırması var. Bu kapsamda, öğrencilerin eğitim programlarında yer alan matematik, fen bilimleri ve okuma becerileri alanlarıyla ilgili bilgilerini ne dereceye kadar öğrendiklerini değil, bu bilgi ve becerileri, içinde yaşadıkları toplumda karşılaştıkları gerçek ortamlarla ilişkilendirme ve olası sorunları çözümlemede kullanabilme yeteneğini ölçmek amaçlanmaktadır. Bu kapsamda toplam 100 soru sorulmakta. 2000 yılında uygulamaya başlanan projeye Türkiye ilk defa 2003 yılında katılır. PİSA 2003 sonuçlarına göre ülkemiz 30 OECD ülkesi arasından 29’uncu sırada yer alırken, Finlandiya birinci sırada yer alır. Yine aynı şekilde 2006 yılında yapılan PİSA çalışmasında Türk öğrenciler yalnızca Meksikalı öğrencileri geride bırakıp 29’uncu olurken Finlandiyalı öğrenciler ise yine birinci olur. 2016 yılında PISA sıralamasında 5. olan Finlandiya, şampiyonluğunu Singapur’a kaptırır.

Finlandiya’nın PISA’da elde ettiği bu büyük başarıyı incelemek, sonuçlarını Türkiye açısından değerlendirmek ve karşılaştırmak için araştırmacı bir ekip giderek öğretmen ve öğrenci başlıkları altında ders alınması gereken sonuçlar çıkarırlar. İşte sonuçlar…

Finlandiya’da Eğitim – Öğretmen Yetiştirme Programı

Finlandiya’nın PISA da elde ettiği başarısının altında yatan en önemli sebeplerin başında öğretmen yetiştirme programı gelir. Ne yazık ki ülkemizde öğretmenliğe yeteri kadar değer verilmiyor. Daha işin en başında öğrencileri yetiştiren öğretmenleri yetiştiremiyoruz. Öğretmenliğe doktorluktan, mühendislikten daha az değer veriyoruz. Doktorları ve mühendisleri de bir öğretmenin yetiştirdiğini unutuyoruz. Öğretmenliği gelişime açık, kültürlü ve bilgili pırıl pırıl nesil yetiştiren bir meslek grubu olarak değil tatili çok olan rahat bir meslek olarak görüyoruz.

Finlandiya’da sisteme kabul edilmek için sadece üniversite sınavını kazanmak yeterli değildir. Öğrencilerden, bizdeki sisteme ek olarak, kitap, mülakat ve örnek ders (veya grup tartışması yönetmek) testlerine tâbi tutulurlar.  Kitap sınavında öğrencilerin bilgiyi araştırma, eleştirisel açıdan düşünüp yorumlama, ilgili ve ilgisiz bilgiyi ayırt etme, kendi fikrini oluşturma yetenekleri ölçülür. Mülakat aşamasında ise adayın karakteristik, öğrenme ve geliştirme kapasitesi bakımından programa ve eğitim alanına uygunluğuna bakılır. Son aşamada adaylardan örnek bir ders anlatması veya grup tartışmasını yönetmesi istenerek onların sosyal yönü, konuşma, sunum ve yönetim yetenekleri ölçülür. Bizim eğitim sistemimizde tek ve genel bir sınav kazanan herkesin kabul edildiği sistemin aksine Finlandiya’da  öğretmenlik için müracaat edenlerin yaklaşık %10 u öğretmen yetiştirme programına kabul edilirler.

Finlandiya’da Öğretmen Olmak

Finlandiya’da her öğretmen yetiştiren kurum kendi staj uygulama okuluna sahiptir. Bu okullar genellikle üniversite kampüsünün içinde konumlandırılmış ve ilgili bölümlere yakın yerlerdedir. Türkiye’de öğrencilerden genellikle lisans eğitiminin sadece son senesi için staj ödevi istenmektedir. Bu durum öğretmen adaylarının atanma ve gelecek kaygısıyla yoğun bir şekilde KPSS hazırlığı ve dershane eğitimine girişmesinden dolayı verimsiz kalırken Finlandiya’da staj ödevi dört yılın tamamına dengeli olarak dağıtılmıştır. Burada öğrenciler, hem okul öğretmeni hem de üniversite hocasının rehberliğinde yalnızca staj yapmakla kalmaz dersten sonra karşılıklı yapılan analizlerle tecrübelerini en üst düzeye çıkarma imkanı bulurlar.

Japonya eğitim sistemi hakkında bilgi almak için buraya tıklayın.

Tüm bu hassas ve özel eğitimlerden sonra lisans programını bitirmek öğretmen olabilmek için yeterli değildir. Bundan sonra adaylar kendi alanıyla ilgili tezli-yüksek lisans derecesine sahip olmak zorundadır. Bu şekilde Finli öğretmenlerin araştırma tabanlı bir eğitimle sorgulayıcı bir bakış açısına sahip olmaları sağlanır.

Gelenekselleşmiş Öğrenci Kültürü – Eğitimde Finlandiya Modeli

Finlandiya’nın başarısının arkasındaki bir başka önemli unsur okulların ister kırsal bölgede ister şehir merkezinde bulunsun, öğrencilere eşit eğitim olanaklarını sağlamalarıdır. Maalesef Türkiye’de bölgeler arası ekonomik gelişmişlik farkının bu eşitliği engellediği, şehir merkezlerinden kırsala doğru gidildikçe okulun öğretim için gerekli altyapı ve donanım eksikliği, her ders için olması gereken branş öğretmeni eksikliği ve bunlara bağlı öğrenci başarılarının giderek azaldığı bilinen bir gerçektir.

Finlandiya’da öğrenciler Türkiye’de ana sınıflar haricinde alışık olunmayan bir uygulamayla kendilerini evinde gibi hissetmelerini sağlayacak bir düzenlenme içindedirler.  Öğrenci evinden okula giderken özel bir üniforma giymemekte, okula girişte elbiselerini askılara asmakta, ayakkabılarını çıkarıp çoraplarıyla veya terlikleriyle sınıflara girmekte ve ayrıca öğrencilerin ellerini yıkamaları için lavabonun da bulunduğu oldukça sıcak ve temiz sınıflara sahiptirler.

dünyanın en iyi eğitim sistemi – en iyi eğitim sistemleri – finlandiya eğitim modeli – Finlandiya’da eğitim kavramı – PISA sıralamaları – Finlandiya’da eğitim nasıl

Öğretmenin öğrenciye karşı fiziksel ceza uygulaması hatta bağırması Fin eğitim sisteminde rastlanılmayan sıra dışı olaylardır.

Özel Ders ve Özel Okul Kavramı – Ders Kaygısı – Finlandiya Eğitim Sistemi

Zorunlu temel eğitim boyunca, değerlendirme adına herhangi bir ulusal sınav veya yıl sonu sınavı olmayıp, öğrenciler öğretmenin hazırladığı sorularla değerlendirilmektedir. Bu yüzden öğretimin odağında öğrencileri test sınavlarına hazırlamaktan ziyade tamamen öğrenme vardır.

Eğitimde e-twinnig projesi. E-twinnig nedir? Daha fazlası için tıklayın.

Finlandiya’da özel okul ve özel ders kavramları yoktur.

Finli öğrenciler üzerindeki ders kaygısı ve stresi diğer OECD ülkelerindeki akranlarının oldukça gerisindedir.

Finlandiya’daki okullarda öğrenciler zorunlu temel eğitim süresince tek bir program altında aynı eğitimi alırken ülkemizde aynı yaş grubundaki öğrenciler Genel lise, Anadolu Lisesi, Fen Lisesi, Meslek Lisesi, Anadolu Meslek Lisesi ve Çok Programlı Lise gibi bir çok farklı okul türü  ve programına devam etmekte ve bunların başarı seviyeleri  arasında çok büyük farklar ortaya çıkmaktadır. Bu noktada ilgi çekici bir başka husus ise PISA’da belirlenen beceri seviyeleri arasında en yüksek ile en düşük başarı gösteren Finli öğrenciler arasındaki farkın oldukça küçük olmasıdır.

Sonuç

Nitelikli, iyi yetişmiş ve rekabet edebilen insan gücünden oluşan bilgi toplumun oluşturulmasında zorunlu temel eğitimin rolü yadsınamaz. Bu konuda öğrencilerin PISA değerlendirmesinde en başarılı sonuçları aldığı Finlandiya eğitim sisteminde yer alan ve bu başarıda büyük katkısı olduğu düşünülen faktörler Türkiye için güzel bir yol haritası olabilir.

Eğitim sistemlerinde yapılacak her türlü değişiklik her zaman zor, pahalı ve büyük çaba gerektirdiği bilinen bir gerçektir. Diğer taraftan bu uğraşıların sonuçlarını almak ise yavaş ve zaman gerektiren bir süreçtir. Bu yüzden yapılacak değişiklikleri uygulamak ve sonuçlarını görmek için sabırlı olmak gerekir.

Kaynak: On Dokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ali ERASLAN. “Finlandiya’nın PISA’daki Başarısının Nedenleri” adlı 25.10.2009 tarihli makalesi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir